سرگذشت موسیقی در دوران پهلوی

سرگذشت موسیقی در دوران پهلوی

 

زندگی مردم ایران از اواخر قاجار تا سقوط پهلوی دچار دگرگونی بی سابقه گردید . ایران همانند دیگر کشور های جهان شدیدا تحت تاثیر پنجمین مرحله انقلاب فرهنگی جهانی یعنی انقلاب صنعتی قرار گرفت. از آنجایی که این انقلاب در اروپا رخ داد ، به عنوان فرهنگ غرب شناخته شده است . در اینجا فرصت بررسی چگونگی تاثیر انقلاب صنعتی و یا به دیگر سخن ، فرهنگ غرب و پی آمد های آن بر تمام جنبه های زندگی جامعه ما فراهم نیست . از این رو گفتار ما بسیار مختصر و در رابطه با خنیاگری و موسیقی خواهد بود.

۱نقش دولت نوین در ترویج خنیاگری و موسیقی

اقتباس علوم و فنون، آموزش نوین، ابزارها و وسایل نوین از قبیل ماشین، قطار، هواپیما، تلفن بی سیم، رادیو، تلویزیون، شیوه های معماری، تشکیلات اداری – نظامی، نظام بانکداری، تاسیس کارخانه و به طور کلی مجموعه ای از عناصر مادی و غیر مادی فرهنگ غرب ، باعث تغییر و تحول در راه و روش زندگی جامعه ایران گردید .

چنان که بافت سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و ارزش های جامعه سنتی ایران پس از گذشت قرن ها باعث تغییر و تحول شد . برای مثال پایگاه اجتماعی افراد بر خلاف گذشته که بیشتر بر اساس نسب و موقعیت خانوادگی تعیین می شد ، به صورت اکتسابی و در ارتباط با میزان تحصیلات فرد مشخص می گردید . همچنین بر خلاف گذشته، سواد آموزی نوین نه تنها به عنوان مهمترین عامل تعیین کننده پایگاه اجتماعی افراد در آمد، بلکه مهمترین عامل در شکل گیری نگرش و جهان بینی کلی افراد گشته است .

به طور کلی تحولات ناشی از اقتباس فرهنگ غرب، تاثیری شدید بر موسیقی و خنیاگری در ایران بخشید تا آنجایی که نه تنها موسیقی به عنوان یک علم و به شیوه نوین تدریس می شد، بلکه خنیاگران به عنوان هنرمند جایگاه تازه ای در جامعه یافتند . تاسیس مدارس و هنرستان های موسیقی از یک سو و افتتاح رادیو و تلویزیون از سوی دیگر، باعث گسترش و همگانی شدن موسیقی و خنیاگری در بین مردم ایران گردید .

اولین بار شعبه موزیک در دارالفنون و در سال ۱۲۴۸خورشیدی (۱۲۸۸ قمری) آغاز به کار کرد که آن هم محدود به موزیک نظامی بود .
سرپرستی شعبه موزیک نظامی ابتدا با موسیو لومر فرانسوی بود، ولی پس از در گذشت او مدتی تعطیل شد و سپس با تلاش مرحوم غلامرضا مین باشیان مجددا شروع به کار کرد .
پس از فوت مین باشیان سرپرستی مدرسه به شادروان استاد علی نقی وزیری واگذار شد که در آن زمان در این مدرسه ارکستر شناسی، آهنگ سازی و نواختن آلات موسیقی تدریس می شد .

در سال ۱۳۰۲ مدرسه عالی موسیقی تاسیس شد که باعث تنوع و تحولاتی در موسیقی و خنیاگری گشت . همزمان تاسیس کلاس های استادانی چون درویش خان، مرتضی خان نی داود، علی اکبر شهبازی، رضا محجوبی به تدریج رونق پیدا کرد .

در سال ۱۳۰۳ کلوپ موزیکال و ارکستر آن تشکیل شد و در سال ۱۳۰۷ مدرسه موزیک نظام که در دارالفنون بود منحل و به مدرسه موسیقی دولتی تبدیل شد . در سال ۱۳۱۲ مدرسه دولتی تبدیل به هنرستان عالی موسیقی شد .در سال ۱۳۲۳ انجمن انجمن ملی موسیقی به همت شادروان روح اله خالقی تاسیس شد . نامبرده در سال ۱۳۲۸ امتیاز تاسیس هنرستان موسیقی ملی از وزارت فرهنگ گرفت و در همان سال کلاس های موسیقی در انجمن ملی موسیقی تشکیل گردید .در سال ۱۳۲۹۰به پیشنهاد وزارت فرهنگ ، نهاد جدیدی به نام اداره کل هنر های زیبا در وزارت فرهنگ پدید امد ، و هنرستان موسیقی تحت پوشش این نهاد قرار گرفت . اداره کل هنر های زیبا شامل : اداره موسیقی کشور، اداره هنر های ملی و دانشکده هنر های زیبا بود که به ترتیب در وزارت فرهنگ، وزارت صنایع و اقتصاد  و دانشگاه تهران جای داشتند.
از سال ۱۳۳۲ تا ۱۳۳۹ تعدادی هنرستان در کشور تاسیس شد . در سال ۱۳۴۶ تالار رودکی افتتاح شد و در سال ۱۳۴۷ مجله موزیک ایران و مجله موسیقی منتشر شد .

از طرفی ورود صفحه گرامافون در سال ۱۳۲۳ ه.ق (۱۹۰۶ میلادی ) ، افتتاح فرستنده رادیو در سال ۱۳۱۹ خورشیدی ، ورود رادیو ترانزیستوری (۱۳۳۵) ، تاسیس تلویزیون ایران در سال ۱۳۳۷، و نیز ورود ضبط صوت روی هم رفته زمینه دسترسی توده مردم را به انواع موسیقی فراهم آورد ، این تحولات سبب گشت تا موسیقی و خنیاگری ، بر خلاف گذشته به طور بی سابقه ای فراگیر شود و همگان فرصت شنیدن آن را داشته باشند .
در امر واقع، رادیو و تلویزیون، موسیقی و خنیاگری را به داخل منزل کشاندند و مردم را با آهنگ ها و اسامی خنیاگران آشنا ساخت. این رویداد ها تاثیر شدیدی بر پایگاه اجتماعی نوازندگان و خوانندگان بخشید، چنانکه واژه ” هنرمند ” جای واژه ” مطرب ” را گرفت و خنیاگران و موسیقیدانان از موقعیت اجتماعی مساعدی برخوردار گردیدند. چنین تحولاتی سبب گردید تا موسیقی از انحصار کوچکی بیرون آید که در نتیجه تعداد زیادی از مردم به فرا گرفتن موسیقی پرداختند .

۲– اوضاع کلی خنیاگری و موسیقی در دوره پهلوی

نفوذ تمدن غرب و اجرای برنامه های نوسازی در طول حکمرانی سلسله پهلوی ، جامعه سنتی ایران را به طور بی سابقه ای دگرگون ساخت .

این تحولات که منجر به شکل گیری جامعه نوین در ایران شد، جنبه های مختلف، اجتماعی، سیاسی، آموزشی، ارزش ها، آداب و رسوم، نگرش ها، ابزار فنون و به طور کلی شیوه های زندگی سنتی از جمله خنیاگری و موسیقی را در بر گرفت .

از آنجایی که خنیاگری و موسیقی پدیده ای اجتماعی – فرهنگی به شمار می آمد، می توان متوجه این واقعیت شد که وضعیت خنیاگری و موسیقی و نیز موقعیت اجتماعی خنیاگران تحت تاثیر این تحولات قرار گرفت . اصولا بررسی این تحولات و به طور کلی توصیف وضعیت کلی خنیاگران و موسیقی در جامعه نوین ایران نیاز به نوشتن رساله مفصلی دارد. بنابراین، در اینجا فقط به ذکر بعضی از تحولات اساسی که در خنیاگری و موسیقی رخ داده بسنده کردیم .

 

مدرسه موسیقی شیــن | فضای مناسب | دسترسی آسان | اساتید مجرب | برای آموزش تخصصی و آمـادگی آزمـون های داخلی و بین المللی با ما در تمــاس باشید. آدرس : تهران | میدان آرژانتـین | بخـارست | پـلاک نهم | کـوچه دوازدهم | تلفن : ۸۸۱۷۵۹۶۵ | ۰۹۱۲۴۰۹۸۸۴۲

Pearl

مطالب مرتبط

دیدگاهها

نظر: